Retencja jest niezbędnym etapem leczenia ortodontycznego, a jednocześnie jednym z najbardziej niedocenianych przez pacjentów. To właśnie ona decyduje o tym, czy osiągnięty prosty uśmiech pozostanie stabilny przez lata. Nawet najlepiej przeprowadzona terapia aparatami ortodontycznymi nie zagwarantuje trwałości efektów, jeśli zęby nie zostaną odpowiednio ustabilizowane.
Na czym polega retencja?
Retencja to etap po zdjęciu aparatu ortodontycznego, podczas którego zęby utrzymywane są w nowej, prawidłowej pozycji. Ponieważ przez wiele miesięcy lub lat były przesuwane w kości, potrzebują czasu, aby struktury kostne i więzadła przyzębia mogły się przebudować i ustabilizować. Ponadto, bez takiej stabilizacji zęby mają naturalną tendencję do powrotu na dawne miejsce (tzw. nawrotu wady).
Retencja nie jest leczeniem w tradycyjnym rozumieniu. To natomiast proces utrwalania efektów. Od jej jakości i czasu trwania zależy, czy estetyczny i zdrowy uśmiech zostanie z pacjentem na stałe.
Dlaczego retencja jest tak ważna?
Zęby po leczeniu ortodontycznym wykazują wysoką „pamięć miejsca”. Oznacza to, że struktury utrzymujące je pierwotnie w nieprawidłowym ustawieniu „pamiętają” wcześniejszą pozycję i mogą próbować do niej wracać. Dotyczy to szczególnie:
- dorosłych pacjentów, u których kość jest gęstsza i mniej plastyczna
- osób z nasilonymi wadami zgryzu
- pacjentów z dysfunkcjami żucia, oddychania lub nieprawidłową pracą języka
- sytuacji, w których występowało stłoczenie zębów w odcinku przednim
Retencja chroni przed takim nawrotem i stabilizuje cały układ. Ponadto, to jedyny sposób na trwałość efektów, niezależnie od rodzaju wady zgryzu, wieku czy zastosowanego aparatu.
Rodzaje retencji
W ortodoncji stosuje się dwa główne typy aparatów retencyjnych: stałe oraz ruchome. Wybór zwykle zależy od rodzaju wady, wieku pacjenta oraz tego, jak stabilnego zabezpieczenia wymaga uzyskany efekt.
1. Retencja stała
Aparat stały retencyjny, zwany również retainerem bondingowanym, to cienki drut przyklejany do wewnętrznych powierzchni zębów, najczęściej od kła do kła.
Jego zadaniem jest utrzymanie stabilności w odcinku przednim, który jest najbardziej narażony na powrót do dawnego ustawienia.
Najważniejszą zaletą retencji stałej jest jej ciągłe działanie. Pacjent nie musi pamiętać o zakładaniu urządzenia. Jednocześnie wymaga ona sumiennej higieny, ponieważ utrudnia nitkowanie i może zatrzymywać płytkę nazębną.
2. Retencja ruchoma
Retainery ruchome mają różne formy. Od klasycznych płyt Hawleya po nowoczesne, przezroczyste nakładki retencyjne, wyglądające jak delikatne alignery. Urządzenia te zakładane są głównie na noc, choć w pierwszych tygodniach czas noszenia może być dłuższy.
Ich przewagą jest możliwość łatwego utrzymania higieny oraz komfort użytkowania. Wymagają jednak systematyczności. Pacjent musi pamiętać, aby zakładać je zgodnie z zaleceniami.
Jak przebiega etap retencji?
Po zdjęciu aparatu ortodontycznego, ortodonta Wrocław dokonuje szczegółowej oceny efektów i przygotowuje indywidualny plan retencji. Można wyróżnić trzy zasadnicze fazy:
Etap 1. Stabilizacja początkowa
Pierwsze tygodnie po zakończeniu leczenia to okres najbardziej intensywnej adaptacji tkanek. To wtedy pacjent najczęściej nosi retainer ruchomy przez większą część doby lub otrzymuje retainer stały, który zaczyna działać natychmiast.
Etap 2. Utrwalanie długoterminowe
Po kilku miesiącach stabilizacja postępuje, ale nie jest jeszcze pełna. Noszenie retainera ogranicza się zwykle do godzin nocnych. W przypadku drutu retencyjnego pacjent po prostu kontynuuje regularne wizyty kontrolne.
Etap 3. Stabilizacja ostateczna
Trzeci etap to długoterminowe utrzymanie efektu. W wielu przypadkach lekarze rekomendują wieloletnią retencję, a nawet noszenie retainera stałego „na zawsze”, szczególnie w odcinku dolnych zębów.
Jak długo trwa retencja?
To jedno z najczęstszych pytań zadawanych przez pacjentów. Odpowiedź nie jest jednak jednakowa dla wszystkich. Najczęściej przyjmuje się, że:
• retencja ruchoma trwa od 12 do 24 miesięcy, z czasem ograniczając czas noszenia,
• retencja stała może pozostawać na zębach bezterminowo.
Nie ma czegoś takiego jak „zbyt długa retencja”. Każdy rok stabilizacji to mniejsze ryzyko nawrotu.
Czy retencja może zastąpić aparat ortodontyczny?
Retainer nie jest aparatem prostującym zęby. Jego zadaniem jest utrzymanie efektu, a nie korekcja wady. Dlatego w przypadku nieprawidłowości pojawiających się po leczeniu może się okazać, że potrzebna będzie krótkotrwała reedukacja zgryzu lub zastosowanie alignerów.